Przeciwwskazania do stosowania ashwagandhy – dla kogo nie jest zalecana 

Czego dowiesz SIĘ z artykułu?

Jakie są najważniejsze przeciwskazania do stosowania ashwagandhy?

Ashwagandha (Withania somnifera) to adaptogen o szerokim spektrum korzyści zdrowotnych, takich jak redukcja stresu, poprawa wydolności fizycznej i psychicznej oraz wsparcie układu odpornościowego. Niemniej jednak, mimo jej potencjalnych korzyści, nie jest ona odpowiednia dla wszystkich. Istnieją pewne grupy osób, dla których stosowanie ashwagandhy może być niewskazane: 

Kobiety w ciąży i karmiące

Ashwagandha może powodować skurcze macicy, co stanowi ryzyko w przypadku kobiet w ciąży. Istnieją ograniczone badania dotyczące bezpieczeństwa jej stosowania w czasie ciąży, dlatego zaleca się unikanie jej w tym okresie [1]. Dodatkowo, brakuje dużych badań na temat wpływu ashwagandhy na karmienie piersią, dlatego sugeruje się ostrożność w jej stosowaniu przez kobiety karmiące.

Osoby z chorobami autoimmunologicznymi

Ashwagandha może stymulować układ odpornościowy, co w większości przypadków ma korzystny efekt. Ale u niektórych, bardziej wrażliwych osób, może zaostrzać objawy chorób autoimmunologicznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów, stwardnienie rozsiane czy toczeń rumieniowaty. Badania wskazują, że suplementacja ashwagandhą może wpływać na wzrost aktywności immunologicznej [2].

Osoby z problemami z tarczycą

Badania sugerują, że ashwagandha może stymulować aktywność tarczycy i zwiększać poziomy hormonów T3 i T4. Jedno z randomizowanych badań klinicznych wykazało, że u osób z subkliniczną niedoczynnością tarczycy (czyli taką, która nie wymaga jeszcze leczenia hormonalnego), suplementacja ekstraktem z korzenia ashwagandhy przez 8 tygodni przyczyniła się do znacznego wzrostu poziomu T3 i T4, a także poprawy samopoczucia i zmniejszenia zmęczenia .

Dla osób z łagodną niedoczynnością tarczycy może to oznaczać realne wsparcie w chorobie. Choć jak z każdym suplementem, należy uważać także z adaptogenami i stosować się do dawek zalecanych przez producenta danego produktu, by sobie nie zaszkodzić. A jest to realne zagrożenie; przykładem jest opublikowany przypadek 73-letniej kobiety, która przez dwa lata samodzielnie przyjmowała ekstrakt z korzenia ashwagandhy jako naturalne wsparcie dla tarczycy. W wyniku tego rozwinęła objawy nadczynności tarczycy – m.in. kołatanie serca, uczucie niepokoju i znaczne obniżenie poziomu TSH. Po odstawieniu suplementu objawy całkowicie ustąpiły, a wyniki badań wróciły do normy. I choć mechanizm tego efektu nie jest jeszcze jasny, przypadek ten stanowi ważne ostrzeżenie – zwłaszcza dla osób samodzielnie stosujących ashwagandhę przy niedoczynności tarczycy. Osoby z nadczynnością tarczycy także powinny zachować ostrożność – dodatkowa stymulacja tarczycy może w ich przypadku nasilić objawy lub zaburzyć skuteczność leczenia [3].

Osoby z zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi

Ashwagandha może powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak bóle brzucha, wzdęcia czy biegunki, zwłaszcza w przypadku nadwrażliwości na jej składniki. Niektóre badania wskazują na potencjalne działanie podrażniające układ pokarmowy [4].

Osoby przyjmujące leki uspokajające lub nasenne

Ashwagandha ma łagodne działanie uspokajające, co może wchodzić w interakcje z lekami nasennymi lub uspokajającymi, takimi jak benzodiazepiny. Połączenie ashwagandhy z tymi lekami może nasilać ich działanie i prowadzić do nadmiernego uspokojenia lub senności [5].

Osoby z niskim ciśnieniem krwi

Ashwagandha może obniżać ciśnienie krwi, co stanowi potencjalne ryzyko dla osób z hipotonią (niskim ciśnieniem). Suplementacja może prowadzić do jeszcze większego spadku ciśnienia, co może skutkować zawrotami głowy lub omdleniami [6].

Osoby z nadwrażliwością na rośliny z rodziny Solanaceae (psiankowate)

Ashwagandha należy do rodziny Solanaceae (znana także jako rodzina psiankowatych), co oznacza, że osoby w jakiś sposób wrażliwe na rośliny tej rodziny mogą doświadczać reakcji alergicznych, takich jak wysypka, swędzenie czy trudności w oddychaniu.

Czy ashwagandha jest bezpieczna przy chorobach autoimmunologicznych?

Withania somnifera to roślina o działaniu immunomodulującym, co oznacza, że może wpływać na aktywność układu odpornościowego. Z tego powodu osoby z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), toczeń rumieniowaty, stwardnienie rozsiane (MS) czy choroba Hashimoto, powinny zachować ostrożność lub unikać stosowania ashwagandhy.

Ashwagandha wpływa na układ odpornościowy poprzez modulowanie odpowiedzi immunologicznej. Badania wskazują, że roślina może stymulować produkcję cytokin, w tym interleukiny-2 (IL-2), co prowadzi do wzrostu aktywności komórek odpornościowych, takich jak limfocyty T i makrofagi [2]. Prościej mówąc, ashwagandha pomaga naszemu układowi odpornościowemu działać sprawniej – jakby dawała mu zastrzyk energii. Dzięki temu komórki odpornościowe, takie jak „żołnierze” T i „czyściciele” makrofagi, szybciej reagują na wirusy i bakterie. Może to skutkować wzmocnieniem odpowiedzi immunologicznej, co w przypadku chorób autoimmunologicznych, gdzie układ odpornościowy nieprawidłowo atakuje własne tkanki, może prowadzić do zaostrzenia objawów i nasilenia stanu zapalnego.

Dla osób z chorobami autoimmunologicznymi, w których układ odpornościowy jest nadmiernie aktywny i atakuje własne tkanki, takie działanie ashwagandhy może być problematyczne. Oto kilka przykładów:

• Choroba Hashimoto
  W przypadku choroby Hashimoto, układ odpornościowy atakuje tarczycę, prowadząc do jej zapalenia i niedoczynności. Ashwagandha, poprzez swoje działanie immunostymulujące, może pogarszać stan zapalny w tarczycy i nasilać objawy niedoczynności, takie jak zmęczenie, przyrost masy ciała, czy problemy z koncentracją [7]. Z tego powodu zaleca się, by osoby z Hashimoto powinny skonsultować się z lekarzem przed jej zastosowaniem.
• Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)
  Ashwagandha może stymulować układ odpornościowy, co może prowadzić do nasilenia stanu zapalnego i zaostrzenia objawów RZS, takich jak ból i obrzęk stawów. Ponadto, jej działanie na produkcję cytokin zapalnych może pogarszać przebieg choroby [2].
• Toczeń rumieniowaty
  Toczeń to choroba, w której układ odpornościowy atakuje zdrowe tkanki, w tym skórę, stawy i nerki. Zwiększenie aktywności układu odpornościowego pod wpływem ashwagandhy może przyczynić się do zaostrzenia objawów tocznia, w tym stanu zapalnego narządów i pogorszenia funkcji nerek [8].
• Stwardnienie rozsiane (MS)
  Stwardnienie rozsiane to choroba, w której układ odpornościowy atakuje osłonki mielinowe w mózgu i rdzeniu kręgowym. Zwiększenie aktywności układu odpornościowego spowodowane suplementacją ashwagandhą może prowadzić do zaostrzenia objawów MS, takich jak osłabienie mięśni, problemy z koordynacją i pogorszenie funkcji poznawczych.

Potencjalne korzyści stosowania ashwagandhy przy Hashimoto:

1. Regulacja poziomu hormonów tarczycy

Ashwagandha jest znana z działania wspomagającego równowagę hormonalną, co może przynieść korzyści w przypadku niedoczynności tarczycy, jaką charakteryzuje się choroba Hashimoto. Niektóre badania sugerują, że witania ospała może zwiększać poziom tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3), co jest korzystne przy niedoczynności tarczycy [7]. Dzięki działaniu regulującym poziom hormonów tarczycy, może poprawiać objawy takie jak zmęczenie, przyrost masy ciała czy problemy z koncentracją, które są powszechne u osób z Hashimoto.

2. Właściwości przeciwzapalne

Ashwagandha ma również udowodnione właściwości przeciwzapalne, co może pomóc w redukcji przewlekłego stanu zapalnego, który jest charakterystyczny dla chorób autoimmunologicznych, w tym Hashimoto. Zmniejszenie stanu zapalnego w obrębie tarczycy może wspomóc jej funkcjonowanie i zmniejszyć objawy związane z chorobą [9]. 

Główne potencjalne ryzyka stosowania ashwagandhy przy Hashimoto można ująć następująco:

1. Stymulacja układu odpornościowego

Jednym z głównych mechanizmów działania ashwagandhy jest jej – wspominana już – zdolność do modulowania układu odpornościowego, w tym poprzez stymulację produkcji cytokin, takich jak interleukina-2 (IL-2), co prowadzi do zwiększenia aktywności komórek odpornościowych [2]. U osób z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak Hashimoto, może to być problematyczne, ponieważ nadmierna aktywność układu odpornościowego może prowadzić do zaostrzenia choroby. W przypadku Hashimoto układ odpornościowy nieprawidłowo atakuje tarczycę, co może prowadzić do jej uszkodzenia i upośledzenia jej funkcji. Jak już podkreślano, stymulacja odpowiedzi immunologicznej przez ashwagandhę może więc przyczyniać się do nasilenia procesu zapalnego w tarczycy i pogorszenia objawów. 

2. Ryzyko pogorszenia objawów autoimmunologicznych

Stosowanie ashwagandhy może nie tylko stymulować układ odpornościowy, ale także wpłynąć na równowagę między różnymi odpowiedziami immunologicznymi. U pacjentów z Hashimoto może to prowadzić do nasilenia odpowiedzi zapalnej i większego „ataku” na tkanki tarczycy, co może pogorszyć stan zdrowia, prowadząc do bardziej intensywnych objawów takich, jak osłabienie, depresja, zaburzenia pamięci czy przyrost masy ciała. To ryzyko jest szczególnie istotne w przypadkach, gdy chory znajduje się w fazie aktywnej choroby, a układ odpornościowy jest szczególnie pobudzony i trudny do wyregulowania.

Obecnie brak jest jednoznacznych badań klinicznych, które potwierdzałyby, czy ashwagandha może bezpiecznie być stosowana u osób z chorobą Hashimoto. Chociaż niektóre badania wykazały korzyści wynikające z jej stosowania, zwłaszcza w kontekście poprawy poziomu hormonów tarczycy [7], to jednak działanie immunomodulujące tej rośliny budzi obawy. Eksperci zalecają ostrożność, szczególnie w przypadku osób, które mają już zaostrzoną chorobę autoimmunologiczną.

Czy ashwagandha szkodzi przy problemach z tarczycą?

Ashwagandha wpływa na układ hormonalny poprzez regulację poziomu kortyzolu oraz stymulację funkcji nadnerczy. Zawiera także substancje, które mogą wpływać na metabolizm hormonów tarczycy. Niektóre badania sugerują, że ashwagandha może wspierać produkcję hormonów tarczycy, co może być korzystne w przypadku niedoczynności tarczycy, ale w nadczynności może pogłębiać objawy.

Niedoczynność tarczycy, czyli stan, w którym tarczyca produkuje niewystarczającą ilość hormonów (głównie T3 i T4), prowadzi do spowolnienia metabolizmu i szeregu objawów takich, jak zmęczenie, przyrost masy ciała, depresja czy uczucie zimna. Przykładowo, badanie z 2018 roku jest potwierdzeniem na fakt, że suplementacja ashwagandhą może zwiększać poziom T3 i T4 u osób z niedoczynnością tarczycy [10]. 

Nadczynność tarczycy, w której tarczyca produkuje nadmierną ilość hormonów, prowadzi do przyspieszenia metabolizmu, utraty masy ciała, nerwowości, nadmiernego pocenia się i innych dokuczliwych objawów. W przypadku nadczynności tarczycy, suplementacja ashwagandhą może być szczególnie przeciwwskazana, ponieważ może nasilać objawy tej choroby, w tym:

• Suplementacja ashwagandhą może przyczyniać się do nadprodukcji hormonów tarczycy (T3 i T4), co prowadzi do nasilenia objawów takich, jak niepokój, przyspieszone bicie serca, nadmierna potliwość, wahania nastroju i bezsenność.
• Nadmierne pobudzenie metabolizmu może prowadzić do problemów z sercem, w tym arytmii, zwłaszcza w połączeniu z nadczynnością tarczycy. 

Poniżej znajdziesz podsumowanie informacji o tym, jak ashwagandha wpływa na funkcjonowanie tarczycy:

Stan tarczycy	Działanie ashwagandhy	Potencjalne skutki	Przeciwwskazania
Niedoczynność	Może wspierać produkcję hormonów tarczycy (T3, T4)	– Zwiększenie poziomu T3 i T4 – Poprawa nastroju i energii	– Brak istotnych przeciwwskazań, ale stosować z umiarem
Nadczynność	Może nasilać produkcję hormonów tarczycy	– Zwiększenie poziomu T3 i T4 – Nasilenie objawów nadczynności (nerwowość, przyspieszone bicie serca, utrata masy ciała)	– Przeciwwskazane w nadczynności ze względu na ryzyko nasilenia objawów

Kiedy odstawić ashwagandhę przed operacją?

Ashwagandha wykazuje pewne, łagodne działanie przeciwzakrzepowe, co oznacza, że może zmniejszać zdolność krwi do krzepnięcia. Takie działanie może zwiększać ryzyko krwawienia podczas i po zabiegu chirurgicznym [8]. Witania ospała wykazuje również lekkie działanie sedatywne (choć oczywiście mowa tu o większych dawkach), co oznacza, że może wpływać na układ nerwowy, powodując uczucie uspokojenia i obniżenia napięcia. Działanie to może być korzystne, ale z drugiej strony – pojawia się ryzyko, że spotęguje efekt leków stosowanych podczas zabiegu chirurgicznego, a to może prowadzić do niepożądanych skutków ubocznych [20]. Z tego powodu, jeśli ashwagandha jest stosowana w połączeniu z lekami znieczulającymi, może istnieć ryzyko wystąpienia powikłań związanych z nadmiernym działaniem sedatywnym.

Biorąc pod uwagę potencjalne ryzyko związane z lekkim działaniem przeciwzakrzepowym i sedatywnym ashwagandhy, zaleca się zaprzestanie jej stosowania na co najmniej 2 tygodnie przed planowanym zabiegiem chirurgicznym. Warto także skonsultować się z lekarzem prowadzącym, który może zalecić indywidualny czas odstawienia suplementu, biorąc pod uwagę specyfikę planowanego zabiegu i stan zdrowia pacjenta. 

Ashwagandha a leki nasenne i uspokajające – czy to bezpieczne? 

Ashwagandha wykazuje łagodne działanie uspokajające, co wiąże się z wpływem na poziom neurotransmiterów w mózgu. Jej składniki, w szczególności witanolidy, mogą oddziaływać na układ GABAergiczny oraz serotoninergiczny. Wpływ na te układy może wzmocnić działanie leków wpływających na te same mechanizmy, takich jak benzodiazepiny, SSRI (selektywne inhibitory wychwytu serotoniny) oraz Z-leki. 

Ashwagandha może nasilać działanie GABA, głównego neurotransmitera hamującego w mózgu, który odpowiada za efekt uspokajający i przeciwlękowy. Wzrost aktywności GABA w połączeniu z lekami uspokajającymi, takimi jak benzodiazepiny, może prowadzić do nadmiernego efektu sedatywnego, zmniejszonej zdolności do koncentracji i opóźnionej reakcji

Czy można brać ashwagandhę w ciąży i podczas karmienia?

Pomimo że ashwagandha jest szeroko stosowana, to jak już wspominano, na ten moment nie istnieje wystarczająca ilość badań naukowych dotyczących bezpieczeństwa stosowania ashwagandhy podczas ciąży i laktacji. W większości badań naukowych na temat tego produktu, przeprowadzanych głównie na zwierzętach, nie uwzględnia się wpływu tego zioła na kobiety w ciąży lub karmiące matki. Większość dostępnych badań koncentruje się na ogólnych efektach fizjologicznych ashwagandhy, takich jak jej wpływ na poziom hormonów, układ odpornościowy, czy skutki stresu [11].

Większość organizacji medycznych, takich jak Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) i Europejska Agencja Leków (EMA), nie zaleca stosowania ashwagandhy w czasie ciąży ani laktacji z powodu braku jednoznacznych dowodów na jej bezpieczeństwo. Warto z tego zapamiętać, że zgodnie z aktualnymi wytycznymi, w czasie ciąży i laktacji powinno się unikać stosowania ziół, których bezpieczeństwo nie zostało potwierdzone badaniami klinicznymi. 

Ashwagandha a płodność – czy wpływa na zajście w ciążę? 

Ashwagandha, jako adaptogen, może wpłynąć na równowagę hormonalną kobiety, co może mieć zarówno pozytywny, jak i niestety potencjalnie niekorzystny wpływ na płodność.

Korzyści dla płodności kobiet mogą być następujące:

• Regulacja poziomu hormonów: Ashwagandha może wspierać równowagę hormonalną, pomagając w regulacji poziomu progesteronu, który jest kluczowy dla cyklu menstruacyjnego i implantacji zarodka [12]. 
• Redukcja stresu: Dzięki właściwościom obniżającym poziom kortyzolu, ashwagandha może pomóc kobietom, które borykają się z problemem stresu, który – jak wiadomo powszechnie – jest jednym z istotnych czynników obniżających płodność.
• Poprawa jakości jajeczek: Ashwagandha wykazuje działanie antyoksydacyjne, co może chronić komórki jajowe przed stresem oksydacyjnym, mogącym negatywnie wpływać na jakość jajeczek [13].

Zatem, ze względu na brak wystarczających badań dotyczących wpływu ashwagandhy na płodność kobiet, szczególnie w kontekście jej stosowania tuż przed próbą poczęcia, zaleca się, by kobiety zaprzestały stosowania tej rośliny co najmniej 2-3 miesiące przed planowaną ciążą. 

W przypadku mężczyzn witania ospała ma bardziej udokumentowane korzyści:

• Poprawa jakości nasienia: Badania wykazały, że ashwagandha może zwiększać liczbę plemników oraz ich ruchliwość, co wpływa na poprawę płodności mężczyzn [14].
• Zwiększenie poziomu testosteronu: Ashwagandha może wspomagać naturalny wzrost poziomu testosteronu, co ma kluczowe znaczenie dla produkcji plemników i zdrowia reprodukcyjnego [15]. 
• Redukcja stresu oksydacyjnego: Ashwagandha, jak wspomniano już w kontekście płodności kobiet, wykazuje działanie przeciwutleniające, a stres oksydacyjny może prowadzić do uszkodzenia plemników i obniżenia jakości nasienia.

Mimo udokumentowanych korzyści, mężczyźni powinni rozważyć zaprzestanie stosowania ashwagandhy co najmniej 1-2 miesiące przed planowanym poczęciem, aby zapewnić optymalny czas na poprawę jakości nasienia. Warto również skonsultować się z lekarzem, zwłaszcza jeśli mężczyzna stosuje inne suplementy lub leki, które mogą wchodzić w interakcje z ashwagandhą.

Ashwagandha a wątroba – czy może zaszkodzić?

Ashwagandha wykazuje działanie ochronne na wątrobę, co zostało potwierdzone w licznych badaniach. Główne korzyści związane z jej stosowaniem obejmują:

• Ogólne działanie hepatoprotekcyjne (ochronne): Badania przeprowadzone na zwierzętach wykazały, że ekstrakt z ashwagandhy może chronić wątrobę przed uszkodzeniami wywołanymi przez toksyny, w tym alkohol i leki [16]. Ashwagandha wykazuje działanie przeciwutleniające, które pomaga w walce ze stresem oksydacyjnym w komórkach wątroby, co jest jednym z mechanizmów uszkodzenia narządu.
• Redukcja stanów zapalnych: Ashwagandha może pomóc w redukcji stanu zapalnego w wątrobie, co jest ważnym czynnikiem w leczeniu chorób wątroby związanych z przewlekłym zapaleniem, takich jak stłuszczenie wątroby [17]. 
• Poprawa funkcji wątroby: W badaniach na zwierzętach ashwagandha wykazywała zdolność do poprawy parametrów funkcji wątroby, takich jak poziom enzymów wątrobowych (ALT, AST) po podaniu toksycznej dawki środka przeciwbólowego [18]. 

Pomimo licznych dowodów na działanie ochronne ashwagandhy, w rzadkich przypadkach mogą wystąpić reakcje hepatotoksyczne (uszkodzenie wątroby). Istnieją raporty o przypadkach uszkodzenia wątroby po zażywaniu preparatów zawierających ashwagandhę, szczególnie w przypadku osób, które stosowały ją w nadmiarze lub miały inne choroby wątroby. Przykładem jest polska praca z 2023 roku. W artykule opisano przypadek mężczyzny, u którego po roku stosowania ashwagandhy wystąpiło ostre uszkodzenie wątroby z żółtaczką. Po leczeniu farmakologicznym i plazmaferezach stan pacjenta się poprawił. Autorzy podkreślają, że ashwagandha może być potencjalnie toksyczna dla wątroby i zalecają ostrożność u osób zgłaszających jej stosowanie. [19]. Potencjalne mechanizmy hepatotoksyczności obejmują:

• Interakcje z lekami: Ashwagandha może wpływać na metabolizm leków w wątrobie poprzez interakcje z enzymami cytochromu P450. Może to prowadzić do zmiany metabolizmu leków i zwiększać ich toksyczność [8]. 
• Zaburzenia metabolizmu: Nadmierne spożycie ashwagandhy lub stosowanie jej u osób z już istniejącymi problemami wątrobowymi może prowadzić do przeciążenia mechanizmów detoksykacyjnych wątroby.

Ashwagandha jest metabolizowana głównie w wątrobie, gdzie jej aktywne związki (w tym witanolidy) są przekształcane w postacie, które mogą wpływać na różne procesy biochemiczne. Wątroba pełni kluczową rolę w rozkładzie i eliminacji związków roślinnych, a zaburzenia jej funkcji mogą prowadzić do kumulacji toksyn w organizmie. Cytochrom P450 jest jednym z głównych układów enzymatycznych odpowiedzialnych za metabolizm ashwagandhy w wątrobie. Z tego powodu, osoby z uszkodzoną wątrobą, które mają osłabiony metabolizm, mogą mieć trudności z eliminacją związków aktywnych z ashwagandhy. 

Osoby z chorobami wspomnianego narządu, szczególnie te z istniejącą hepatopatią, powinny zachować ostrożność przy stosowaniu ashwagandhy. Istnieje kilka konkretnych schorzeń wątroby, które mogą stanowić przeciwwskazanie do jej stosowania:

• Ostre uszkodzenie wątroby.
• Stłuszczenie wątroby,
• Przewlekłe zapalenie wątroby,
• Marskość wątroby,

Podsumowanie

Ashwagandha, mimo wielu korzyści zdrowotnych, ma pewne przeciwwskazania, które należy wziąć pod uwagę przed jej stosowaniem. Osoby z chorobami autoimmunologicznymi (np. toczeń, reumatoidalne zapalenie stawów) powinny unikać tej rośliny, ponieważ może nasilać objawy tych schorzeń. Nie jest również zalecana kobietom w ciąży i karmiącym, ze względu na brak wystarczających badań dotyczących bezpieczeństwa. Osoby z problemami z tarczycą powinny skonsultować się z lekarzem przed jej stosowaniem, ponieważ ashwagandha może wpływać na poziom hormonów tarczycy. Zawsze warto zasięgnąć porady specjalisty przed rozpoczęciem suplementacji. 

Bibliografia