Omega-3 jako lek czy suplement diety: czym to się różni

Ta sama substancja może trafić do apteki w zupełnie dwóch różnych formach i rolach - jako lek albo suplement diety. Różnica nie polega tutaj na tym, co dokładnie znajduje się w gotowym produkcie i jest zamknięte w kapsułce czy oleju, a na długiej drodze produkcyjnej, podlegającej konkretnym regulacjom i kontrolom jeszcze przed dopuszczeniem artykułu do sprzedaży. Lek bezdyskusyjnie wymaga udokumentowania jakości, profilu bezpieczeństwa oraz realnej skuteczności w konkretnych wskazaniach terapeutycznych. Suplement diety jest z kolei środkiem spożywczym, a jego formuła podlega prawu żywnościowemu i nie jest związana z rejestrem leków. Dlatego warto sprawdzać status prawny, dawkę i etykietę przed wyborem produktu, jak to wygląda w praktyce i co z tego wynika dla osoby, która stoi przed wyborem preparatu ze sklepowej półki.

Autor: Adrianna Kalista
Adrianna Kalista e1726129523339

Adrianna Kalista

Autorka treści i dietetyczka BeKeto

Pasjonatka pisania i absolwentka dietetyki klinicznej. Szczególnie interesuje się fitoterapią i wpływem ketogenicznego sposobu odżywiania na funkcje poznawcze mózgu.
Adrianna Kalista e1726129523339
Weryfikacja: Amelia Szczepańska
amelia dietetyk

Amelia Szczepańska

Dietetyczka w BeKeto

Absolwentka dietetyki na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym (WUM). Rozwija się w kierunku diety ketogenicznej i jej wpływem na organizm człowieka.
amelia dietetyk
Białe butelki na tabletki, blistry i rozsypane kapsułki na różowym tle

Spis treści:

Czym różni się lek od suplementu diety?

Różnica pomiędzy lekiem a suplementem diety jest przede wszystkim różnicą formalną i dotyczy drogi przebytej przez preparat przed sprzedażą, a nie stricte samej substancji zamkniętej w opakowaniu. Oznacza to, że dokładnie ten sam kwas EPA może znaleźć się zarówno w leku, jak i suplemencie. Obydwa rodzaje produktów mogą zawierać kwasy omega-3 pochodzące z tego samego surowca, ale podlegają one innym przepisom, innym wymaganiom i innemu nadzorowi. Najważniejsze różnice obrazuje zestawienie w poniższej tabeli.

KryteriumProdukt leczniczySuplement diety
Podstawa prawnaprawo farmaceutyczneprawo żywnościowe
Co jest wymagane przed wprowadzeniempozwolenie na dopuszczenie do obrotu, z dokumentacją jakości, bezpieczeństwa i skutecznościzgłoszenie do organu nadzoru sanitarnego
Czemu produkt służy formalnieleczeniu albo zapobieganiu chorobieuzupełnianiu diety
Co wolno napisać na opakowaniuwskazanie rejestracyjneoświadczenie zdrowotne z unijnego wykazu
Kontrola po wprowadzeniunadzór nad lekaminadzór nad żywnością

W Polsce pozwolenie na dopuszczenie leku do obrotu wydaje Prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, albo – w procedurze centralnej – Komisja Europejska. Suplement diety zgłasza się do Głównego Inspektora Sanitarnego, a nad produktami na rynku czuwa Państwowa Inspekcja Sanitarna.

Leki objęte są z kolei nadzorem nad bezpieczeństwem farmakoterapii, w ramach którego zgłasza się i analizuje ich działania niepożądane. Obydwa rodzaje produktów różnią się więc procedurami, a nie składem. Lek przechodzi ocenę przed wejściem na rynek, a suplement jest zgłaszany i kontrolowany głównie po wprowadzeniu do sprzedaży. Żaden z tych punktów nie mówi jednak o zawartości EPA i DHA w porcji, a to ona decyduje o tym, ile wartościowych substancji faktycznie dostajesz. Status prawny warto znać, ale absolutnie nie wolno na nim poprzestać.

Czy omega-3 zarejestrowana jako lek jest lepsza?

Omega-3 zarejestrowana jako lek wcale nie jest „lepsza” w kontekście jakości samego oleju. Została inaczej dopuszczona do obrotu i zwykle ma inną, wyższą dawkę. Warto jednak rozłożyć to na trzy sfery.

Po pierwsze, rejestracja jako lek potwierdza skuteczność preparatu w konkretnym wskazaniu, a nie to, że olej jest świeższy albo czystszy. Oznacza to, że w badaniach, na których opiera się rejestracja leków, sprawdzano działanie konkretnej dawki u konkretnych pacjentów, na przykład z podwyższonymi trójglicerydami.

Po drugie, dawki w preparatach leczniczych są zwykle wielokrotnie wyższe niż te zawarte w suplementach, bo wymagają tego dane wskazania lecznicze; mowa o gramach na dzień, a nie o setkach miligramów [1].

Po trzecie – świeżość, forma chemiczna i zawartość EPA i DHA w porcji to osobne kryteria, które sprawdza się tak samo w jednym i drugim przypadku.

Pytanie, co jest lepsze, warto więc zamienić na pytanie, czego faktycznie potrzebujesz: leczenia, o którym decyduje lekarz, czy uzupełnienia diety. Status prawny produktu nie zwalnia też z czytania etykiety i nie zastępuje pytania o certyfikat analizy konkretnej partii, czyli dokument z wynikami badania świeżości oleju. A jak czytać takie wyniki, wyjaśniamy w tekście wskaźnik TOTOX.

Produkty wybrane dla Ciebie. Idealne w kuchni i nie tylko:

Dlaczego lek może obiecać więcej niż suplement

Lek może obiecywać więcej niż suplement diety, ponieważ wolno mu obiecać co innego. Lek ma swoje konkretne wskazania, czyli formalnie potwierdzone zastosowania w chorobie. Suplement może posłużyć się wyłącznie odniesieniem do oświadczenia zdrowotnego z unijnego wykazu i to przy spełnieniu warunku związanego z daną dawką [2].

Warunek ten oznacza, że oświadczenie wolno umieścić tylko na produkcie, który w zalecanej porcji dostarcza określonej ilości substancji; dla serca jest to 250 mg EPA i DHA dziennie, a dla trójglicerydów 2 g. W praktyce wygląda to tak, że na suplemencie omega-3 może być napisane, że DHA przyczynia się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu, kiedy jego porcja dostarcza minimum 250 mg DHA dziennie. Nie może natomiast napisać, że leczy cokolwiek, nawet jeśli zawiera tę samą substancję co preparat leczniczy.

Ta zasada chroni konsumenta, ponieważ bez niej każdy suplement mógłby obiecywać leczenie. Warto też wiedzieć, że część obietnic krążących w internecie nie pochodzi ani ze wskazań medycznych, ani z wykazu oświadczeń. Dla omega-3 nie ma oficjalnie dopuszczonych oświadczeń dotyczących odporności, stawów, nastroju czy odchudzania. Wszystkie potwierdzone działania omawiamy z kolei w artykule: na co pomaga omega-3.

Skąd biorą się dane o ryzyku przy wysokich dawkach

Dane dotyczące występowania ryzyka przyjmowania wysokich dawek biorą się z badań prowadzonych nad preparatami leczniczymi i ich wysokimi dawkami, a nie nad typowymi suplementami, i to rozróżnienie jest o wiele ważniejsze, niż się wydaje.

Przykładowo – duże badania kliniczne, z których pochodzą dane o migotaniu przedsionków, prowadzono przy dawkach od niespełna 1 g do 4 g dziennie. Część z nich dotyczyła wprost leków z estrami etylowymi kwasów omega-3 w dawce 4 g. Ryzyko migotania było w nich wyższe o około 12% (przy dawkach do 1 g) i o około 50% powyżej stosowania 1 g [3].

W liczbach bezwzględnych dotyczyło to 4,0% osób przyjmujących omega-3 wobec 3,3% w grupach kontrolnych [4]. Efekt ten rósł wraz z dawką i dotyczył głównie osób z chorobami serca. Europejska Agencja Leków w 2023 roku odniosła się właśnie do leków z omega-3 u pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi [1]. Krwawień przybywało natomiast tylko przy leku z oczyszczonym EPA w wysokiej dawce [5].

To nie znaczy, że suplement jest z definicji bezpieczny, tylko że wyników z wysokich dawek nie przenosi się wprost na porcję rzędu setek miligramów. Więcej informacji znajdziesz w artykule skutki uboczne omega-3.

Na co patrzeć zamiast na status prawny

Zamiast patrzeć na status prawny, skup uwagę na czterech aspektach, które sprawdza się tak samo zarówno w przypadku leku, jak i suplementu:

  • Ilość EPA i DHA w jednej porcji (a nie ilość oleju), ponieważ tylko te dwie liczby mówią, ile substancji realnie dostajesz; jak odczytać zawartość kwasów tłuszczowych w produkcie, szczegółowo opisujemy w tekście: jakie omega-3 wybrać.
  • Forma chemiczna, czyli to, czy kwasy występują jako trójglicerydy, czy jako estry etylowe; więcej na ten temat dowiesz się w tekście: forma chemiczna omega-3.
  • Wynik badania partii, bo tylko on mówi, jak świeży jest olej zamknięty w konkretnej butelce lub kapsułce.
  • Cena za gram substancji czynnej, ponieważ cena za opakowanie nie uwzględnia różnic w zawartości EPA i DHA.

Przed zakupem produktu zwróć uwagę na powyższe bardzo istotne elementy, które podpowiedzą Ci, jaki wybór podjąć niezależnie od napisu na opakowaniu. Większość odpowiedzi znajdziesz na etykiecie, a o wynik badania partii możesz zapytać producenta. Jeśli lek przepisał lekarz, to o wyborze decyduje jego zalecenie. Status prawny tylko odpowiada na pytanie, jaką drogą produkt trafił na półkę – nie zastępuje uważnego czytania etykiety.

Produkty wybrane dla Ciebie. Idealne w kuchni i nie tylko:

Najczęstsze pytania o omega-3 jako lek

Czy omega-3 jest dostępna na receptę?

Preparaty z zawartością omega-3 w dawkach leczniczych funkcjonują jako produkty lecznicze i wtedy o ich zastosowaniu decyduje lekarz. Kategoria dostępności, czyli to, czy lek wydaje się na receptę, czy bez niej, zależy od konkretnego pozwolenia i różni się w danych krajach. Informację o tym zawiera ulotka i opakowanie danego leku – w razie wątpliwości należy zapytać farmaceutę.

Czy suplement diety jest kontrolowany?

Tak, suplement diety jest kontrolowany, ale inaczej niż lek. Suplement podlega prawu żywnościowemu i nadzorowi sanitarnemu, a przed wprowadzeniem do obrotu jest „zgłaszany”, a nie rejestrowany. Kontrola dotyczy przede wszystkim bezpieczeństwa i zgodności składu z deklaracją podaną na etykiecie, a nie skuteczności preparatu, której przepisy nie wymagają. Inspekcja sanitarna może zbadać suplement i nakazać wycofanie go z obrotu.

Dlaczego lek ma wyższą dawkę?

Lek ma wyższą dawkę, ponieważ wskazania lecznicze opisano dla poziomu suplementacji rzędu gramów dziennie, a nie setek miligramów. Suplement z kolei uzupełnia dietę do poziomu rekomendowanego spożycia dla osoby dorosłej, czyli 250 mg EPA i DHA dziennie [6], a nie do dawki terapeutycznej badanej w chorobie. To dwa zupełnie różne cele. Więcej o zalecanych dawkach wyjaśniamy w artykule ile omega-3 dziennie.

Czy „lek” znaczy czystszy olej?

Nie – czystość i świeżość oleju zależą od surowca, procesu produkcji i kontroli poszczególnych partii, a nie od statusu prawnego produktu. O jedno i drugie pyta się więc tak samo w przypadku leku i suplementu – prosząc producenta o certyfikat pochodzący z analizy konkretnej partii. Taki dokument powinien zawierać numer partii, datę badania i wyniki podane w liczbach.

Czy mogę zamienić lek na suplement?

O zmianie sposobu leczenia każdorazowo decyduje lekarz prowadzący. Suplement nie jest odpowiednikiem preparatu leczniczego, nawet jeśli zawiera te same kwasy, ponieważ różni je dawka i formalne, pierwotne przeznaczenie. Jeśli zastanawiasz się nad zmianą, porozmawiaj o tym ze specjalistą, zamiast decydować o tym samodzielnie. Lekarz oceni, czy potrzebna jest dawka lecznicza, czy wystarczy uzupełnienie diety.

Bibliografia

  1. European Medicines Agency. Meeting highlights from the Pharmacovigilance Risk Assessment Committee (PRAC) 25-28 September 2023. 29.09.2023. https://www.ema.europa.eu/en/news/meeting-highlights-pharmacovigilance-risk-assessment-committee-prac-25-28-september-2023
  2. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności. Dziennik Urzędowy UE. 2012
  3. Gencer B, Djousse L, Al-Ramady OT, Cook NR, Manson JE, Albert CM. Effect of Long-Term Marine Omega-3 Fatty Acids Supplementation on the Risk of Atrial Fibrillation in Randomized Controlled Trials of Cardiovascular Outcomes: A Systematic Review and Meta-Analysis. Circulation. 2021;144(25):1981-1990. doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.121.055654
  4. Jia X, Gao F, Pickett JK, et al. Association Between Omega-3 Fatty Acid Treatment and Atrial Fibrillation in Cardiovascular Outcome Trials: A Systematic Review and Meta-Analysis. Cardiovascular Drugs and Therapy. 2021;35(4):793-800. doi: 10.1007/s10557-021-07204-z
  5. Javaid M, Kadkim K, Bawamia B, Cartlidge T, Farag M, Alkhalil M. Bleeding Risk in Patients Receiving Omega-3 Polyunsaturated Fatty Acids: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Journal of the American Heart Association. 2024;13(10):e032390. PMID: 38742535
  6. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on the Tolerable Upper Intake Level of eicosapentaenoic acid (EPA), docosahexaenoic acid (DHA) and docosapentaenoic acid (DPA). EFSA Journal. 2012;10(7):2815. doi: 10.2903/j.efsa.2012.2815
Adrianna Kalista
Adrianna Kalista

Absolwentka dietetyki klinicznej, której zainteresowania nie kończą, a zaczynają się na słowie dieta. Autorka specjalistycznych treści o tematyce żywieniowej. Fascynuje ją współczesna kultura żywienia, fitoterapia i wpływ diety ketogenicznej na funkcje poznawcze mózgu. Promotorka dietoterapii i leczenia żywieniowego chorób.

Artykuły: 179

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Otrzymaj Produkt Gdy Tylko się pojawi! Zostaw adres e-mail poniżej i bądź na bieżąco.