Dieta przy niedoczynności tarczycy

Czego dowiesz SIĘ z artykułu?

Czym jest niedoczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy to stan chorobowy wynikający z niedostatecznej produkcji hormonów tarczycy: tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3). Hormony te regulują metabolizm oraz wpływają na funkcjonowanie praktycznie każdej komórki organizmu człowieka. Ich niedobór skutkuje różnorodnymi objawami klinicznymi, takimi jak przyrost masy ciała, chroniczne zmęczenie czy zimne kończyny.

Niedoczynność tarczycy – przyczyny

• Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (Hashimoto) to najczęstsza przyczyna niedoczynności tarczycy, w której układ odpornościowy atakuje własne komórki tarczycy, sukcesywnie prowadząc do ich stopniowego uszkodzenia. To schorzenie autoimmunologiczne powoduje przewlekłe zapalenie i obniżoną produkcję hormonów​.
• Niedobór jodu – pierwiastka niezbędnego do syntezy hormonów tarczycy. Jego niewystarczająca ilość prowadzi do ograniczonej produkcji T3 i T4, co może skutkować powiększeniem tarczycy (wolem) oraz obniżeniem poziomu hormonów​.
• Leki – przyjmowanie leków takich jak, amiodaron, lit oraz niektórych środków przeciwnowotworowych i innych substancji farmakologicznych może zaburzać syntezę hormonów tarczycy.

Jakie są objawy niedoczynności tarczycy?

Objawy niedoczynności tarczycy obejmują wiele układów organizmu, a ich nasilenie zależy od skali niedoboru hormonów tarczycy:

• zmęczenie i osłabienie,
• przyrost masy ciała,
• suchość skóry,
• obniżenie nastroju,
• depresja,
• zimne dłonie i stopy,
• zaparcia,
• zaburzenia miesiączkowania u kobiet,
• obniżona temperatura ciała,
• obrzęki (zwłaszcza wokół oczu​)

Hormony tarczycy odpowiedzialne są za szereg ważnych funkcji metabolicznych organizmu, dlatego ich niedobór może powodować powstawanie i nasilanie się objawów związanych z ogólnym spowolnieniem złożonych procesów metabolicznych zachodzących w organizmie. Może to znacząco obniżać jakość życia oraz nieść za sobą poważne, długofalowe konsekwencje zdrowotne. Ważna jest zatem szybka konsultacja lekarska i zmiana diety, na taką która wesprze organizm w syntezie hormonów tarczycy.

Co jeść, aby wspomóc funkcjonowanie tarczycy?

• Jod
  Dieta na niedoczynność tarczycy powinna koncentrować się między innymi na właściwej podaży jodu do organizmu. Jest on niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Bez odpowiedniego poziomu jodu nie jest ona w stanie wytwarzać tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3), co w efekcie prowadzi do powstawania niedoczynności tarczycy. Produkty stanowiące źródło jodu:
  • Ryby morskie (np. dorsz, halibut),
  • Owoce morza,
  • Wodorosty (np. spirulina, kelp),
  • Jodowana sól​
• Selen
  Odpowiednio zbilansowana dieta w chorobach tarczycy nie może obejść się bez selenu. Jest kluczowy dla prawidłowej konwersji T4 do aktywnej formy T3. Nie tylko wspiera pracę tarczycy, ale również wykazuje działanie antyoksydacyjne, chroniąc tarczycę przed działaniem wolnych rodników. Dobrym źródłem selenu stanowią:
  • Orzechy brazylijskie (nawet jedna sztuka dziennie pokrywa zapotrzebowanie na selen),
  • Ryby (np. tuńczyk, łosoś),
  • Mięso (np. drób, wołowina),
  • Jaja​
  • Kiełki pszenicy
• Cynk
  Cynk jest istotny dla produkcji i metabolizmu hormonów tarczycy oraz podobnie, jak selen wspiera aktywność enzymów odpowiedzialnych za przekształcanie T4 w T3. Jego niedobór może prowadzić do spowolnienia funkcji tarczycy. Produkty bogate w cynk to:
  • Owoce morza (np. ostrygi, małże),
  • Czerwone mięso,
  • Nasiona dyni,
  • Migdały​
  • Nasiona roślin strączkowych

Dieta w niedoczynności tarczycy poza koniecznością uzupełnienia kluczowych dla zdrowia gruczołu minerałów powinna zawierać również wszystkim składniki pokarmowe istotne w kontekście zatrzymania postępujących zmian chorobowych. Zalecana codzienna dieta w niedoczynności tarczycy najczęściej zawiera:

• Ryby morskie (źródło witaminy D wspierającej odporności, bogate są również w kwasy omega 3, które wykazują działanie przeciwzapalne – szczególnie ważne we współwystępującej często chorobie hashimoto)
• Jajka (poza jodem i selenem są doskonałym źródłem pełnowartościowego białka, które jest niezbędne dla regeneracji tkanek)
• Warzywa liściaste: szpinak, jarmuż i inne zielone warzywa liściaste (Warzywa te bogate są w błonnik pokarmowy, witaminy i minerały – w tym magnez, który odgrywa kluczową rolę w produkcji energii na poziomie komórkowym oraz wspiera funkcjonowanie układu nerwowego. Zawierają także witaminę C, która wspiera wchłanianie selenu i cynku)

Zbilansowana dieta u osób z niedoczynnością tarczycy powinna zapewniać również odpowiednią podaż błonnika pokarmowego, zakładać regularne spożywanie posiłków oraz wspierać leczenie niedoczynności tarczycy według zaleceń lekarza.

Jakich produktów unikać przy niedoczynności tarczycy?

W przypadku niedoczynności tarczycy istotne jest unikanie produktów, które mogą zaburzać funkcjonowanie gruczołu dokrewnego m.in. przez zawartość goitrogenów. To substancje roślinne, które mogą utrudniać przyswajanie jodu przez tarczycę, co w efekcie hamuje produkcję hormonów tarczycy. Choć obróbka cieplna może zmniejszyć zawartość goitrogenów w produktach żywnościowych, to z uwagi na ich negatywny wpływ należy szczególnie uważać na spożywanie produktów je zawierających.

Produkty, które mogą zaburzać funkcjonowanie tarczycy:

• Soja i jej przetwory (tofu, mleko sojowe, edamame) – soja zawiera izoflawony, które mogą wpływać na zmniejszanie zdolności tarczycy do wykorzystywania zasobów jodu
• Surowe warzywa kapustne (brokuły, kalafior, kapusta, brukselka, jarmuż). Te warzywa są bogate w glukozynolany, które również mogą hamować wchłanianie jodu i produkcję hormonów tarczycy. Najlepiej zawsze spożywać je po obróbce termicznej.
• Produkty przetworzone i wysokoprzetworzone – fast food, słodycze i żywność wysoko przetworzona zawierająca dużą ilości tłuszczów trans, konserwantów i cukrów prostych, u każdego może powodować i pogłębiać problemy metaboliczne i zwiększać ryzyko występowania stanów zapalnych w organizmie.
• Napoje z nadmierną ilością kofeiny – duże spożycie kawy, herbaty lub napojów energetycznych może wpływać przede wszystkim na przyswajanie leków stosowanych w leczeniu niedoczynności tarczycy, dlatego warto ograniczyć ich spożycie​.

Lista produktów do wykluczenia:

• Brokuły, kalafior, kapusta, brukselka (spożywane na surowo),
• Tofu, mleko sojowe, inne produkty sojowe,
• Fast food, przetworzone słodycze, produkty z tłuszczami trans,
• Nadmiar produktów wysokoprzetworzonych (chipsy, krakersy),
• Duże ilości napojów z kofeiną (kawa, napoje energetyczne.

Jadłospis dla osób z niedoczynnością tarczycy

Przykładowy tygodniowy jadłospis wspierający zdrowie tarczycy:

Oto przykładowy, zbilansowany jadłospis dla osób z niedoczynnością tarczycy, który uwzględnia kluczowe składniki odżywcze, takie jak jod, selen i cynk, oraz eliminuje pokarmy, które mogą zakłócać funkcję tarczycy:

Poniedziałek

• Śniadanie: Jajecznica na oliwie z oliwek z dodatkiem szpinaku i pieczywem pełnoziarnistym.
• Obiad: Pieczony dorsz z komosą ryżową i gotowaną brukselką (warzywo gotowane).
• Kolacja: Sałatka z tuńczykiem (źródło selenu i jodu), awokado, orzechami brazylijskimi i oliwą z oliwek.

Wtorek

• Śniadanie: Owsianka na mleku migdałowym z dodatkiem jagód, orzechów i nasion chia.
• Obiad: Grillowany łosoś (źródło kwasów omega-3 i witaminy D) z pieczonymi batatami i sałatką z rukoli.
• Kolacja: Omlet z warzywami (szpinak, papryka) i serem feta, z sałatką z ogórka i pomidora.

Środa

• Śniadanie: Smoothie z jarmużem, bananem, orzechami i odrobiną spiruliny (źródło jodu).
• Obiad: Pierś z kurczaka pieczona z przyprawami, podana z kaszą gryczaną i ulubionymi warzywami.
• Kolacja: Sałatka grecka z pomidorem, ogórkiem, oliwkami i serem feta, polana oliwą z oliwek.

Czwartek

• Śniadanie: Jajko na twardo, pełnoziarnisty chleb z awokado, plasterkiem łososia i pomidorem.
• Obiad: Krewetki smażone na maśle klarowanym z brązowym ryżem i duszonymi warzywami (szpinak, marchew).
• Kolacja: Sałatka z grillowanym kurczakiem, orzechami brazylijskimi i dressingiem na bazie oliwy z oliwek i cytryny.

Piątek

• Śniadanie: Pełnoziarniste tosty z jajkiem sadzonym i rukolą, szklanka niepasteryzowanego soku pomarańczowego.
• Obiad: Makaron pełnoziarnisty z sosem pomidorowym, krewetkami i pieczonymi warzywami (cukinia, papryka).
• Kolacja: Sałatka rukolą, serem feta, orzechami włoskimi i oliwą z oliwek.

Sobota

• Śniadanie: Jogurt naturalny z dodatkiem miodu, orzechów i owoców jagodowych.
• Obiad: Pieczona pierś z indyka podana z komosą ryżową i duszoną brukselką.
• Kolacja: Zupa krem z białych warzyw, podana z pełnoziarnistym chlebem.

Niedziela

• Śniadanie: Owsianka na wodzie z nasionami chia, orzechami włoskimi i jagodami.
• Obiad: Duszona wołowina z pieczonymi ziemniakami i burakami, sałatka z rukoli i pomidora.
• Kolacja: Grillowany łosoś podany z sałatką z ogórka, pomidora i koperkiem.

• Śniadanie: Jajecznica z łososiem i szpinakiem.
• Obiad: Grillowany dorsz z brązowym ryżem i sałatką z brokułów (gotowanych).
• Kolacja: Sałatka z tuńczykiem, orzechami brazylijskimi i awokado

Dieta odchudzająca przy niedoczynności tarczycy – jak skutecznie schudnąć?

Dieta w niedoczynności tarczycy wymaga wszechstronnego podejścia do sposobu odżywiania oraz wypracowania nawyków żywieniowych służących zarówno do redukcji wagi, jaki i odpowiednio wspierających w produkcji hormony tarczycy.

Dlaczego przy niedoczynności tarczycy trudniej schudnąć?

Osoby z niedoczynnością tarczycy mają trudności z utratą wagi z powodu spowolnionego metabolizmu, który jest bezpośrednim skutkiem niedoboru hormonów tarczycy, szczególnie tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3). Hormony te regulują tempo przemiany materii, a ich niski poziom powoduje, że organizm spala mniej kalorii, nawet podczas aktywności fizycznej. Dodatkowo niedoczynność tarczycy może prowadzić do zatrzymania wody i nagromadzenia tkanki tłuszczowej.

Dieta odchudzająca a niedoczynność tarczycy – zalecenia żywieniowe:

Promując zdrową utratę wagi przy niedoczynności tarczycy, warto podkreślić, że dieta ta powinna być przede wszystkim odpowiednio zrównoważona – bogata w pełnowartościowe białko, zdrowe tłuszcze oraz błonnik, a jednocześnie uboga w rafinowane węglowodany i przetworzoną żywność. Ważne jest unikanie znacznych restrykcji kalorycznych, które mogą dodatkowo spowolnić metabolizm. Zalecenia żywieniowe obejmują podaż regularnych, małych posiłków, stabilizujących poziom cukru we krwi oraz włączenie produktów bogatych w jod, selen i cynk, które wspierają zdrowie tarczycy.

Dieta ketogeniczna a niedoczynność tarczycy – czy keto jest dobrym wyborem?

Dieta ketogeniczna oparta na niskiej podaży węglowodanów i wysokim udziale tłuszczów może nieść za sobą zarówno potencjalne korzyści, jak i pewne ryzyka dla osób z niedoczynnością tarczycy. Ketoza może sprzyjać utracie masy ciała, co jest istotne dla pacjentów, którzy uporczywie borykają się z problemem nadwagi i spowolnionym metabolizmem. Ponadto, dieta ketogeniczna wpływa na stabilizację poziomu glukozy we krwi i poprawia wrażliwość na insulinę, co może korzystnie oddziaływać na ogólny metabolizm​ komórkowy.

Długotrwałe stosowanie ketozy może jednak wpłynąć na obniżenie poziomu trójjodotyroniny (T3), co może prowadzić do ponownego spowolnienia metabolizmu. Niedobór węglowodanów może także wpływać na oś podwzgórze-przysadka-tarczyca, co z czasem może zakłócać produkcję hormonów tarczycy. Bezpieczne wprowadzenie diety ketogenicznej u osób z niedoczynnością tarczycy wymaga odpowiedniego dostosowania jej pod kontrolą specjalisty, a także monitorowania parametrów hormonalnych w trakcie stosowania diety.

Czy dieta przy niedoczynności tarczycy różni się od diety przy Hashimoto?

Choć zarówno niedoczynność tarczycy, jak i choroba Hashimoto prowadzą do obniżonej produkcji hormonów tarczycy, wymagania dietetyczne w obu przypadkach różnią się ze względu na odmienne mechanizmy patofizjologiczne. Niedoczynność tarczycy może być spowodowana różnymi czynnikami (m.in. niedobór jodu), a Hashimoto to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje swoje komórki tarczycy. Z tego powodu dieta w Hashimoto kładzie duży nacisk na eliminację produktów prozapalnych, które u niektórych pacjentów może nasilać reakcję odpornościową, prowadząc do rozwoju stanu zapalnego. W obu dietach kluczowa jest podaż mikroelementów, takich jak jod, selen i cynk, jednak podejście do diety w Hashimoto ma jeszcze dodatkowy wymiar związany z regulacją odpowiedzi immunologicznej.

Podsumowanie: jak dieta wpływa na zdrowie tarczycy?

Dobrze zbilansowana dieta ma ogromne znaczenie w terapii wspomagającej leczenie niedoczynności tarczycy. To ona jest w stanie zniwelować niedobór hormonów tarczycy i przyspieszyć łagodzenie dokuczliwych objawów choroby. Odpowiednia w niedoczynności tarczycy dieta zawsze powinna być bogata w składniki mineralne wspierające tarczycę, takie jak: jod, selen i cynk, który jest kluczowym elementem terapii stosowanej w niedoczynności tarczycy. Wprowadzenie zmian dietetycznych, eliminacja czynników ryzyka (m.in. goitrogenów) oraz dostosowanie jadłospisu do potrzeb metabolicznych pacjentów w niedoczynności tarczycy może skutecznie poprawić jakość życia.

Bibliografia